"ธนภณ-ถวิลวดี" ลุยลำปาง ดันโมเดลเศรษฐกิจวัฒนธรรมสร้างสรรค์

15 สิงหาคม 2569 บพท.-สกสว. ผนึกกำลัง ม.ศิลปากร-มช. และภาคีเครือข่าย นำทัพ 11 โครงการวิจัย ววน. ลงพื้นที่ จ.ลำปาง ขับเคลื่อนโมเดลยกระดับเมืองรองสู่ 'เศรษฐกิจวัฒนธรรมสร้างสรรค์' ดึงทีมเศรษฐศาสตร์ ติดตามตัวเลขรายได้ชุมชน พบลงทุนวิจัย 1 บาท คืนผลตอบแทนหมุนเวียน 9-10 เท่า ด้าน 'ถวิลวดี' ย้ำชัด โครงการนี้ชุมชนเป็นเจ้าของแท้จริง แก้โจทย์ความเหลื่อมล้ำ ขณะที่ 'รศ.ดร.สุพรรณี' เผยความสำเร็จฟื้น 'สีครั่ง' ดันกลุ่มทอผ้า อ.วังเหนือ โตพุ่ง 20 กลุ่ม

หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ (บพท.) ภายใต้สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการ แข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ (องค์การมหาชน) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.)  ร่วมกับ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.), กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.), มหาวิทยาลัยศิลปากร, มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และภาคีเครือข่าย ได้จัดกิจกรรมลงพื้นที่ศึกษาศักยภาพย่านวัฒนธรรมและการประชุมหารือกระบวนการมีส่วนร่วม เพื่อขับเคลื่อนการยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรมสร้างสรรค์ ณ จังหวัดลำปาง ภายใต้แผนงานเชิงกลยุทธ์การนำวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ (ววน.)

 

 

เป้าหมายสำคัญคือการชี้แจงแนวทางแก่ภาคีเครือข่าย สร้างกระบวนการมีส่วนร่วมระหว่างประชาคม ท้องถิ่น และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง รวมถึงศึกษาต้นทุนวัฒนธรรมเพื่อกำหนดแผนปฏิบัติการพัฒนาเมืองในระยะยาว

การลงพื้นที่ของคณะทำงานด้านการวิจัยและยุทธศาสตร์ ววน. ในครั้งนี้ มีกิจกรรมสำคัญ 4 ส่วนหลัก อาทิ เปิดเวทีประสานเทศบาลนครลำปาง ซึ่ง ดร.ธนภณ วัฒนกุล ประธานคณะกรรมการส่งเสริมแผนงานเป้าหมายสำคัญ (PC) และ ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ผู้อำนวยการแผนงานเชิงกลยุทธ์ฯ (PD) เข้าประชุมร่วมกับ นายปุณณสิน มณีนันทน์นายกเทศมนตรีนครลำปาง ณ มิวเซียมลำปาง เพื่อวางกรอบความร่วมมือเชิงพื้นที่

สำรวจต้นทุนวัฒนธรรม 2 ย่านสำคัญ ย่านหนองกระทิง ศึกษากาดนั่งก้อม และโฮงละกอน (ศูนย์นันทนาการสร้างสรรค์ของคนทุกวัย ปรับปรุงจากโรงยิมเดิม) และ ศึกษาจุดเชื่อมโยงประวัติศาสตร์สถานีรถไฟนครลำปาง, กาดเก้าจาว, ถนนประสานไมตรี และกาดกองต้า

ระดมนักวิชาการจัด Workshop 11 โครงการย่อย: ออกแบบแนวทางยกระดับเมือง โดยมี รศ.ดร.สุพรรณี ฉายะบุตร หัวหน้าโครงการวิจัยฯ และ รศ.ดร.มิ่งขวัญ คงเจริญ ร่วมนำกระบวนการรับฟังเสียงสะท้อนจากกลุ่มย่อย

 

 

ดร.ธนภณ วัฒนกุล ประธานคณะกรรมการส่งเสริมแผนงานเป้าหมายสำคัญ (PC) เปิดเผยว่า การดำเนินงานครั้งนี้เป็นการต่อยอดและขยายผลจากงานเดิมที่นักวิชาการรุ่นก่อนได้ปูทางไว้ใน 6-9 ย่าน จนทุนวัฒนธรรมเริ่มแตกหน่อออกผล สร้างรายได้ให้คนในพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม

“ถ้าพูดถึงการท่องเที่ยวทั่วไปตามความคุ้นเคยเหมือน ททท. คือการดึงคนเข้ามาดูอาหาร โบราณสถาน หรือวัดวาอาราม เช่น กาดกองต้า แต่งานวิจัยเรื่องทุนวัฒนธรรมที่เราทำ เรามองเป็นเรื่องของ 'วิถีชุมชน' ทำอย่างไรจะรักษาวิถีไว้ได้ คำว่ารักษาไม่ใช่การแช่แข็งให้อยู่แบบโบราณ แต่ต้องเป็นวิถีที่เขาดำรงชีวิตอยู่ได้ มีงานทำ และมีรายได้ เพราะวัฒนธรรมที่ดีต้องมีการปรับตัว" ดร.ธนภณ ระบุ

 

 

ดร.ธนภณ วัฒนกุล กล่าวว่า หนึ่งในตัวอย่างของการพัฒนาพื้นที่ อย่างต่อเนื่องคือ"กาดนั่งก้อม" ภายใต้การน ของ นางสาวตวงรัตน์ โล่ห์สุนทร นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด ลำปาง โดย อบจ.ลำปางได้นำทุนและ อัตลักษณ์ของท้องถิ่นมาเป็นฐานในการพัฒนาพื้นที่ให้เกิดกิจกรรมและสินค้าทางวัฒนธรรม ขณะเดียวกัน โครงการของมหาวิทยาลัยศิลปากร ได้เข้ามาเสริมด้วยองค์ความรู้และงานวิชาการ เพื่อให้การพัฒนาพื้นที่มีความสมบูรณ์และสอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของ อบจ.ลำปาง มากยิ่งขึ้น

สำหรับการดำเนินงานในระยะต่อไป จะต่อยอดผ่าน "แผนงานยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจ วัฒนธรรมสร้างสรรค์" ภายใต้11 โครงการวิจัยย่อย ซึ่งจะลงไปทำงานในพื้นที่ เพื่อพัฒนาสินค้าและกิจกรรมให้มี ความเฉพาะทาง สะท้อนอัตลักษณ์ของลำปาง และเสริมการดำเนินงานของ อบจ.ลำปาง ในการสร้างโอกาสทาง เศรษฐกิจให้แก่ผู้ประกอบการและชุมชน
 

 

 

ดร.ธนภณ วัฒนกุลให้แนวคิด "ตลาดหย่อม" (หย่อมวัฒนธรรม): เสนอแนวคิดใหม่ที่ไม่ใช่ตลาดฟิกซ์ติดถนนทั่วไป แต่เน้นจัดเป็นจุด หย่อมกระจายไปตามบริบทพื้นที่จริงรอบริมแม่น้ำวัง ช่วยรักษาอัตลักษณ์ความธรรมชาติ และลดการรบกวนพื้นที่เดิมของชาวบ้าน

 

• การกระจายตัวระยะยาว : ตั้งเป้าพัฒนาพื้นที่ระยะยาว (3-5 ปี) ให้เกิดหย่อมวัฒนธรรมเชื่อมต่อกันตลอดแนวแม่น้ำวัง ซึ่งในอนาคตจะรวมเรียกภาพใหญ่ว่าเป็น "เขตตลาดสินค้าทางวัฒนธรรม"
• เน้นกระบวนการมีส่วนร่วม (ประชาคม) : แนะนำให้เทศบาลดึงตัวแทน/ผู้นำจากชุมชนรอบพื้นที่ มาประชุมทำประชาคมร่วมกัน เพื่อรับฟังความคิดเห็น การออกแบบ และสร้างกระบวนการมีส่วนร่วมตั้งแต่เริ่มต้นการ
• คัดเลือกผู้ค้าและสินค้า: เน้นย้ำให้นโยบายคัดเลือกผู้ค้าเป็นคนในพื้นที่ และสินค้าต้องเป็นของชุมชน ภูมิปัญญาท้องถิ่นแท้จริง (ไม่ใช่สินค้าโรงงานหรือแม่ค้าจากภายนอก) เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจฐานรากอย่างยั่งยืน
• รูปแบบตลาดมีความยืดหยุ่น: ปรับรูปแบบตามสภาพพื้นที่ เพื่อสร้างบรรยากาศและไม่สร้างปัญหาเรื่องที่จอดรถหรือการจราจรโครงการวิจัย ฯ
• สนับสนุนความรู้: ทีมวิจัยเตรียมการสนับสนุนทั้งการอบรมพัฒนาผู้ประกอบการทางวัฒนธรรม การพัฒนาผลิตภัณฑ์ การทำสื่อออนไลน์ และการตลาด เพื่อส่งเสริมให้ชาวบ้านขายสินค้าได้จริง

 

ด้าน ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ผู้อำนวยการแผนงานเชิงกลยุทธ์ฯ (PD) กล่าวว่า ลำปางเป็น 1 ใน 4 พื้นที่นำร่องปีแรก (ร่วมกับ พนัสนิคม จ.ชลบุรี, นครศรีธรรมราช และ กาฬสินธุ์) ที่มุ่งเป้ายกระดับไปสู่เศรษฐกิจสร้างสรรค์

ดร.ถวิลวดี บุรีกุล ได้นำเสนอถึงบทบาทการบริหารจัดการและกำกับติดตามภาพรวมของชุดโครงการวิจัย เพื่อให้การดำเนินงานในทุกพื้นที่ เป็นไปตามเป้าหมาย และกรอบเวลา โดยมุ่งเน้นการใช้แนวคิดการพัฒนาที่ยึดพื้นที่เป็นหลัก (Area-based approach) เพื่อลดความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ พร้อมทั้งดึงการมีส่วนร่วมของเครือข่ายคนรุ่นใหม่และสื่อสาร สาธารณะหลากหลายช่องทาง เพื่อสังเคราะห์ผลการดำเนินงานจริงจากพื้นที่ไปสู่ การจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายระดับประเทศ

“โครงการนี้เรียกว่าการยกระดับเมืองรองเพื่อแก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำ เมืองเหล่านี้มีทุนวัฒนธรรมมหาศาล การขับเคลื่อนครั้งนี้เจ้าของคือคนในพื้นที่ ไม่ใช่นายทุน จึงไม่ต้องกังวลเรื่องการถูกแย่งชิงผลประโยชน์ เพราะเดินหน้าด้วยพลังภาคีเครือข่าย ทั้งรัฐ ท้องถิ่น สถาบันวิชาการ เอกชน และประชาสังคม" ดร.ถวิลวดี ระบุ

ด้าน รศ.ดร.สุพรรณี ฉายะบุตร หัวหน้าโครงการวิจัยฯ เปิดเผยถึงมิติเชิงปฏิบัติการว่า ในอดีตผ้าทออัตลักษณ์เมืองลองได้ย้ายไปสังกัด จ.แพร่ ตามการแบ่งเขตการปกครองใหม่ ทำให้ลำปางขาดอัตลักษณ์ผ้าทอเฉพาะตัว ทีมวิจัยจึงดึงจุดเด่นเรื่อง "สีครั่ง" มาประยุกต์ใช้กับเสื้อผ้าทุกวัย ทั้งแนวร่วมสมัยและสตรีทแวร์ ส่งผลให้กลุ่มผู้ผลิตผ้าย้อมครั่งใน อ.วังเหนือ ขยายตัวจากเดิมเพียง 1-2 กลุ่ม เพิ่มขึ้นเป็น 20 กลุ่มในปัจจุบัน และสร้างรายได้อย่างต่อเนื่อง

สำหรับ "กาดนั่งก้อม" ณ ย่านหนองกระทิง ปัจจุบันเปิดให้บริการทุกวันเสาร์และอาทิตย์ ตั้งแต่เวลา 06.00 – 14.00 น. โดยมีกิจกรรมนำช้างจากศูนย์อนุรักษ์ช้างไทยมาร่วมกิจกรรมสัปดาห์เว้นสัปดาห์ ซึ่งกลายเป็นหนึ่งในหมุดหมายเศรษฐกิจวัฒนธรรมสำคัญที่สร้างรายได้หมุนเวียนให้แก่คนในพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม 

โครงการภายใต้แผนงาน เป้าหมายสำคัญของแผนงานเชิงกลยุทธ์ การนำวิจัยและนวัตกรรมไปใช้ประโยชน์ และเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์วิจัยและนวัตกรรม เรื่อง “การยกระดับเมืองรองสู่เมืองเศรษฐกิจวัฒนธรรม” สนับสนุนโดย # หน่วยบริหารจัดการทุนด้านการพัฒนาพื้นที่ หรือ บพท. # สำนักงานเร่งรัดการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อเพิ่มความสามารถการแข่งขันและการพัฒนาพื้นที่ หรือ รวพ. # กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.) หรือ Thailand RISE Fund # สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม หรือ สกสว. # กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม หรือ อว.